PLIE Egzersizinin Demanslı Yaşlılarda Klinik Analizi Nasıldır?

Yeşildağ: Yaşlılarda Egzersiz Ayrı Bir Önem Taşıyor

Konu ile ilgili bilimsel çalışmalar ne diyor?

Literatürde giderek artan oranlarda egzersizin, sağlıklı yaşlılarda olduğu kadar kognitif bozukluklara sahip yaşlılarda da önemli faydaları olduğu yerini almaktadır.

937 demanslı bireyin dahil edildiği  bir çalışmada egzersizin temel günlük aktivitelerden yemek yeme,giyinme,banyo,tuvalet ve yataktan sandalyeye transferde gelişmeler kaydettiği bildirilmiştir.

Geleneksel egzersiz modaliteleri dışında demanslı yaşlılarda Yoga,Tai Chi,Feldenkrais ve dans hareket terapisinin fonksiyonel,emosyonel ve kognitif ilerlemeler sağladığı söylenmektedir.

Zihin vücut terapisi,dikkat egzersizleri ve hareketleriyle somatik eğitim çeşitli nedenlerle sıklıkla tavsiye edilmektedir.

İlk olarak bu pratikler günlük yaşam aktivitelerinde fonksiyonel bağımsızlıkla alakalı yeni hareket becerileri öğrenmelerinde demanslı yaşlılara yardımcı olmaktadır.

İkinci olarak bu pratikler önemli olanın içeriden bakmak olduğunu yani; duyguların,hareketlerin ve niyetlerin farkında olunmasını tanımlar.

Fonksiyonel hareketler;anlama,duygular ve hareketin duyusal deneyiminin kognitif fonksiyon bağıyla olan değerini sunar.

Üçüncü olarak yargılayıcı olmayan öğrenme stiliyle vurgulanan şeyler; deneyimsel duyuların keşfi,nefes alma ve harekettir. Belki de bu,demanslı bireylerin taleplerini karşılamada yaşadıkları anksiyete ve karışıklıkları yatıştırıcı bir güçtür.

Tamamlayıcı yaklaşımlar motor öğrenme konusunda demanslı kişilere faydalıdır ayrıca yeni davranışlar öğrenmeye izin verir. Bu nedenle PLİE adı verilen yenilikçi ve bütünleyici yaklaşım hafif ve orta demanslı bireyler için geliştirilmiştir.

Özellikle hareket fonksiyonları,vücutlarıyla ilişkileri,sosyal etkileşimleri ve bellek kullanımları önemli noktalardır.

Bu program 2 yıllık süreçte Amerika ve Kanada’dan araştırmacılarla geliştirilmiştir.

Öğreti prensipleri;

Tekrarlar ve çeşitlilik,

Fonksiyonel hareketler,

Katılımcı merkezli oryantasyon,

Yavaş tempoda ve adım adım öğrenme,

Vücut farkındalığı,

Dikkat,

Nefes,

Sosyal etkileşim ve

Pozitif duyguları içermektedir.

Katılımcılar dokunmaya;kolları bacakları,elleri,başları,karınları okşanmaya davet edilir aslında katılımcılar vücut duyularına dikkate ikna edilir. Öğreticiler genelde “Ellerinizi hissediyor musunuz?” “Nasıl bir histi” gibi sorular ileterek hisleri fark ettirmeye çalışırlar. Katılımcılara Tai Chi’den türeyen sirküler hareketler yaptırılır ve nefes almaya dikkat çekilir.

Kısa dinlenme periyodunun ardından katılımcılar 30 dakikalık PLİE egzersizlerine yönlendirilir. Buradaki hareketler geleneksel ve tamamlayıcı hareketlerin entegre edilmesiyle;Tai Chi,Feldenkrais ve Yogadan adapte edilerek elde edildi.Her hafta 20 egzersiz seçildi ve tekrarlandı. Üst ve alt ekstremite hareketleri oturmada yapılarak başlanır. Oturmadan ayağa geçilir, ayakta ağırlık aktarmalar yapılır. Yan yan,öne-arkaya adım almalar yapılır. Öğreticiler, sözlü olarak katılımcılardan sık aralarla zihinsel dikkatlerini egzersizler sırasında duyum ve nefeslerine vermelerini ister. Her ders 5 dakikalık vücut farkındalığı tekrarıyla ve “Keyif aldınız mı?” sorusuyla paylaşım daveti yapılarak sonlanır. 

PLİE, katılımcıların ilgi ve hedeflerini bütünleştirir ayrıca katılımcıların sosyal etkileşimini önemser. Bunu desteklemek için katılımcılar daire şeklinde oturur. Egzersizlerde eller tutulur, hareketler birlikte yapılır,etkileşime cesaretlendirilir, Her hafta katılımcıların favori müzikleri kullanılır ve egzersiz sırasında deneyimleri tarif ettirilir. Müdahale 4 sefer ev ziyaretlerini de içerir,kişisel ihtiyaçlar ev düzenlemeleriyle adapte edilir.

Programın öğreti prensiplerini çalışmada yer alan tablodan yararlanarak özetleyecek olursak bunlar;

  • Çeşitlilik-Tekrarlar
  • Progresif-Fonksiyonel hareketler
  • Yavaş ve adım adım talimatlar
  • Katılımcı merkezli amaç oryantasyonu
  • Vücut farkındalığı,dikkat ve nefes
  • Sosyal etkileşim
  • Pozitif duygular,yargılayıcı olmayan öğrenme stili.


Bu data 3 tema üzerinde durmuştur:

Fonksiyonel değişiklikler: Vücut farkındalığı ve hareket hafızası

Emosyonel değişiklikler: Kişisel anlamlar ve hikâyeler

Sosyal değişiklikler: Kişiler arası ilişkiler

Sonuçlara bakacak olursak;katılımcılar program boyunca daha kompleks hareketler yapıp fonksiyonel becerilerde artış gösterilmiştir.Öğretici raporları katılımcıların hareket rangelerinde artış gösterdiklerini belirtmiştir. Örneğin;bacaklara ulaşmak,arkalarına dönmek gibi. Denge ve yürüyüşte gelişmeler ev ziyaretinde gözlenmiştir.

PLİE,konvansiyonel ve tamamlayıcı zihin-vücut egzersizlerinin demanslı hastaların ihtiyaçları doğrultusunda entegre edildiği bir programdır.11 hafif ve orta demanslı bireyle yapılan bu niteliksel çalışma,PLİE egzersizinin katılımcıların fiziksel fonksiyon,emosyonel durum ve sosyal ilişkilerinin değişimiyle bağlantılı olduğunu önermektedir. Katılımcılar arası sonuçlar varyasyon gösterse de bulguların desteklediği gibi PLİE fiziksel performans,kognitif fonksiyon ve yaşam kalitesini geliştirir. Ayrıca bakımverenin yükünü azaltmaktadır.

Sonuç olarak bulgular, PLİE programının fiziksel,emosyonel,sosyal değişiklikleri; davranışsal uyum, gelişen sosyal etkileşim ve fonksiyonel iyi olma halinin artışı yoluyla sağladığını desteklemektedir.

Referans
Eveline Wu, Deborah E. Barnes, Sara L. Ackerman, Jennifer Lee, Margaret Chesney & Wolf E. Mehling (2015) Preventing Loss of Independence through Exercise (PLIÉ): qualitative analysis of a clinical trial in older adults with dementia, Aging & Mental Health, 19:4, 353-362

Özet

Bu çalışma, Plie programının hafif ve orta demanslı yaşlılarda etkilerini araştırmaktadır.

PLIE Egzersizinin Demanslı Yaşlılarda Klinik Analizi Nasıldır?