Fizyoterapi ve Yaşam Kalitesi: Modern Sağlık Yaklaşımları Üzerine Bir Derleme

FİZYOTERAPİ VE YAŞAM KALİTESİ

ÖZET

Bu derleme makalesinin amacı ,fizik tedavi uygulamalarının yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini inceleyerek literatür kapsamında değerlendirmektir. Modern sağlık yaklaşımlarında bireylerin yaşam kalitesinin korunması temel hedefler arasında yer almaktadır. Yaşam kalitesi; Bireyin fiziksel, psikolojik olarak kendi amaçlarına, standartlarına, yaşadığı yer ve kültürel değerler çerçevesinde ideal koşullara sahip olup kendi yaşamını algılamasıdır.

Hastalık ,yaralanma ve fonksiyonel yetersizlikler bireylerin günlük yaşam aktivitelerini ve toplumsal katılımlarını olumsuz yönde etkilemektedir.Bu süreçte Fizyoterapi ve rehabilitasyon uygulamaları bireylerin fonksiyonelkapasitelerini arttırmayı ve bağımsızlık düzeylerini geliştirmeyi hedefleyerek yaşam kalitesinin iyileştirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır.

Bireylerin yaşam kalitesi yalnızca hastalık, yaralanma varlığı ya da yokluğu ile değil aynı zamanda günlük yaşamda karşılaşılan fiziksel veya psikolojik kısıtılıklar ile de yakından ilişkilidir.Bu durum rehabilitasyon sürecinin önemini arttırmaktadır.Bu bağlamda fizyoterapi ve rehabilitasyon uygulamaları ,bireyin günlük yaşam aktivitelerine daha bağımsız katılmalarını sağlamayı amaçlamaktadır.

Literatürde fizyoterapi ve rehabilitasyon uygulamalarının yaşam kalitesi üzerindeki etkileri inceleyen çok sayıda çalışma bulunmaktadır.Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) yaşam kalitesini bireyin fiziksel sağlık durumu ,psikolojik durumu ,sosyal ilişkileri ve çevresel faktörlerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.Rehabilitasyon sürecinde bireyin yaşı ,fonksiyonel durumu ve ihtiyaçları göz önünde bulundurularak uygulanan egzersiz tedavileri ,manuel terapi yöntemleri; hareket açıklığının arttırılması ve ağrının azaltılması kişinin bağımsızlığının korunması açısından önemli katkılar sunmaktadır.

Bu makalenin amacı ,fizyoterapi ve rehabilitasyon uygulamalarının bireylerin fonksiyonel kapasitesi ve yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini literatür kapsamında değerlendirmektir.

Anahtar Kelimeler:Fizyoterapi, Yaşam kalitesi, Rehabilitasyon , Fizik tedavi

GİRİŞ

Yaşam Kalitesinin Tanımı ve Önemi

Yaşam kalitesinin, günümüzde tüm bilimler açısından kabul görecek tek bir tanımı bulunmamaktadır(Bilir vd., 2005:663).Ancak tüm tanımlardaki ortak nokta insan faktörü ve onun öznel değerlendirme sistemidir. Dünya Sağlık Örgütü yaşam kalitesini “kişinin kendi amaçlarına,beklentilerine,standartlarına ve çıkarlarına göre bir kültür ve değer sisteminde kendi yaşamını algılaması” olarak tanımlamıştır. Burada önemli olan nokta, yaşam kalitesi hedeflerine ulaşmak için temel teşkil eden standartların dışarıdan empoze edilmemesi,kişinin yaşamını tümüyle kendisinin değerlendirmesi ve bu değerlendirmenin sürdürülebilir olmasıdır( Bilir vd., 2005:663; Top, Özden ve Sevim, 2003:19).

Yaşam kalitesini doğası gereği subjektif ve objektif özellikleri birlikte barındırmasından dolayı bu kavramı ölçmek için standart araçlar ortaya koymak zordur. Bununla birlikte birçok ölçüm aracı araştırmacılar tarafından oluşturulmuştur. Bu ölçüm araçlarının bir kısmı genel yaşam kalitesine yönelik ölçümler yaparken bir kısmı belirli bir alan ya da grup ile ilgili (sağlık, yaşlılar vb.) ölçümler yapmak üzere tasarlanmışlardır. Yaşam kalitesini ölçmek için Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından WHQOL—100 ve daha az maddeden oluşan WHOQOL—BREF ölçekleri geliştirilmiştir. Bu ölçekler sağlıklı ilgili yaşam kalitesini ölçmeyi amaçlamaktadır. Bu nedenle sağlıklı ya da belirli hastalıklara sahip insanlar için kullanılabilmektedir. Bu ölçek birçok farklı dile çevrilmiştir ve dünyada yaygın olarak kullanılmaktadır (Bayram vd., 2011: 40; Skevington, 2002: 135—136; Skevington vd. 2004: 300).

Yaşam Kalitesinde Rehabilitasyonun Rolü

Rehabilitasyon, bireylerin belli başlı fiziksel ve psikolojik işlevlerini geri kazanmalarını destekleyen kapsamlı bir süreçtir. Özellikle ameliyat sonrası dönemlerde, spor yaralanmalarından sonra ve kronik hastalıkların yönetiminde büyük önem taşır. Rehabilitasyon süreci, bireylerin ihtiyaçlarına göre kişiselleştirilmiştir ve çeşitli tekniklerden oluşur. Fizyoterapistler, bireylerin kas gücünü ve esnekliğini artırarak günlük yaşam aktivitelerini daha rahat yapmalarına olanak tanır.

Bunun yanında, rehabilitasyon süreci genellikle psikolojik destek de içerir. Bireyler, motivasyonlarını artırmak ve tedavi sürecine aktif katılım sağlamak için psikologlar ile görüşebilir. Sosyal becerilerin yeniden kazanılmasına yönelik grup terapileri gibi destekleyici faaliyetler de rehabilitasyonda önemli yer tutar.(Fosil Avm Rehberi)

TARTIŞMA

Bu makalede ele alınan literatür doğrultusunda, fizyoterapi ve rehabilitasyon uygulamalarının bireylerin yaşam kalitesi üzerinde olumlu etkiler oluşturduğu görülmektedir. Fizyoterapi uygulamalarının, bireylerin fonksiyonel kapasitelerini artırarak günlük yaşam aktivitelerine daha bağımsız katılım sağlamalarına katkıda bulunduğu bildirilmektedir. Literatürde yer alan çalışmalar, düzenli ve bireye özgü planlanan fizyoterapi programlarının ağrı düzeyini azalttığını, hareket kabiliyetini geliştirdiğini ve bireylerin fiziksel iyilik halini desteklediğini ortaya koymaktadır.

Bunun yanı sıra fizyoterapi ve rehabilitasyonun yalnızca fiziksel kazanımlar ile sınırlı kalmadığı, bireylerin psikolojik durumları ve sosyal yaşama katılımları üzerinde de olumlu etkiler sağladığı vurgulanmaktadır. Fonksiyonel bağımsızlığın artması, bireylerin özgüvenlerini ve yaşamdan aldıkları doyumu artırarak yaşam kalitesinin yükselmesine katkı sağlamaktadır. Bu bulgular, fizyoterapinin bütüncül sağlık yaklaşımları içerisindeki önemini destekler niteliktedir.

SONUÇ

Sonuç olarak, fizyoterapi ve rehabilitasyon uygulamaları bireylerin yaşam kalitesinin korunması ve geliştirilmesinde önemli bir yere sahiptir. Bireye özgü planlanan ve düzenli olarak uygulanan fizyoterapi programları, fonksiyonel kapasitenin artırılmasına, bağımsızlığın desteklenmesine ve günlük yaşam aktivitelerine katılımın geliştirilmesine katkı sağlamaktadır. Bu doğrultuda fizyoterapi, bireylerin yalnızca fiziksel iyilik halini değil, psikolojik ve sosyal iyilik hallerini de destekleyen etkili bir sağlık yaklaşımı olarak değerlendirilmektedir.

KAYNAKÇA

• Bilir, N., Yıldız, A. N. (2005). İş Sağlığı ve Güvenliği. Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
• Skevington, S. M., Lotfy, M., & O’Connell, K. A. (2004). The World Health Organization’s WHOQOL-BREF quality of life assessment: Psychometric properties and results of the international field trial. A report from the WHOQOL group. Quality of Life Research, 13(2), 299-310.
• Skevington, S. M. (2002). Advancing cross-cultural 24-item determinants of health-related quality of life: Lessons learned from the WHOQOL-100. Quality of Life Research, 11, 135-144.
• Bayram, N. (2011). Yaşam Kalitesi Ölçümü: WHOQOL-BREF (TR). Özgür Yayınları.
• Top, M., & Sevim, S. (2008). Sağlık kurumlarında yaşam kalitesi ve çalışanlar üzerine bir uygulama. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 11(1), 1-31.
• Dünya Sağlık Örgütü (WHO). (1948). WHOQOL: Measuring Quality of Life..
• Fosil AVM Rehberi. Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bilgilendirme Serisi. Erişim adresi: https://www.fosilavm.com/rehber/6-ve-ile-nizi-Cn.

Hazırlayan: Öğr. Fzt. Mina İLBAYLI